50 jaar biologisch en biobased bouwen in Nederland

Pioniers

Lang voordat biobased bouwen een actueel thema werd, onderzocht een groep architecten, ontwerpers en onderzoekers in Eindhoven hoe gebouwen gezonder konden worden voor mens en milieu. Zij verbonden architectuur met natuurlijke materialen, een gezond binnenklimaat, ecologische verantwoordelijkheid en menselijke maat. Professor Peter Schmid speelde hierin een centrale rol. Zijn onderwijs en onderzoek vormden een belangrijke voedingsbodem voor de Vereniging Integrale Bio-Logische Architectuur (VIBA), opgericht in 1976. Historische tekeningen, publicaties en gerealiseerde projecten tonen een verrassend rijk erfgoed, waarvan veel ideeën vandaag opnieuw actueel zijn. Sinds haar afstuderen in Nederland in 1990 is Barbara Wojtkowska-Guicherit met deze traditie verbonden. Samen met Nederlandse partners uit de kring rond professor Schmid, onder wie Mieke Weterings, adviseur duurzaam en gezond bouwen en langjarig VIBA-lid, brengt zij verspreide kennis en materiaal opnieuw samen in Eindhoven.

De spiraal

De Werkgroep Harmonicale Ellips ontstond binnen VIBA begin jaren negentig en onderzoekt tot op heden de relatie tussen harmonie, verhoudingen, natuur, intuïtie en ruimtelijke beleving. Professor Peter Schmid beschouwde harmonie als een wezenlijk onderdeel van bio-logische architectuur en zag het werk van de groep als voortzetting van deze zoektocht. De spiraalvorm van de tentoonstelling verwijst naar deze traditie. Zij vormt geen neutraal decor, maar een open route langs tekeningen, publicaties, projecten en materiaalmonsters. Tussen de gebogen wanden ontstaan plekken voor ontmoeting, presentatie en praktisch werk. Zo komen vorm, kennis en materie samen in één ruimtelijke ervaring.

Natuur bouwt

De natuur levert bijna alles wat nodig is om te bouwen: aarde, hout, stro, plantenvezels, kalk en zelfs reststromen die opnieuw grondstof kunnen worden. De architecten en onderzoekers rond professor Peter Schmid experimenteerden met materialen die de reguliere bouw uit het oog had verloren. Zij bouwden met leem en stro, onderzochten agrarische reststromen en zochten naar toepassingen voor snelgroeiende planten zoals miscanthus, zelfs in India. Wat toen experimenteel leek, keert nu terug als biobased bouwen. Er waren bijna vijftig jaar nodig voordat deze ideeën breed begonnen te groeien. Vandaag zijn ze geen randverschijnsel meer, maar het begin van een nieuwe bouwcultuur. Met materiaalmonsters, demonstraties en kleine workshops maakt de tentoonstelling deze kennis tastbaar en geeft zij haar door aan een nieuwe generatie.